Strona główna
Wiadomości
  ogólne
Monety polskie
Monety
  kolekcjonerskie
Monety z Polską
  związane
Stany
  zachowania
Biblioteczka
Artykuły
Forum
Ogłoszenia
Linki
Autor
Sponsoring
Współpraca
Kontakt
 

          <-Wstecz do spisu działu

Nieznane odmiany monet polskich
(cz. 2 -odmiany monet niklowych wybitych z datą 1923 r.)

Już od dawna zajmuję się sprawą odmian monet niklowych wybitych z datą 1923 roku. Chodzi oczywiście o monety 10, 20 i 50 groszy, które na skutek konieczności rekonstrukcji i odbudowy mennicy w Warszawie musiały zostać wybite zagranicą. Dziś już wiemy, iż monety (20 i 50 groszy) bito najprawdopodobniej w mennicach: Hauptmünzamt w Wiedniu, s’Rijks Munt w Utrechcie w Holandii oraz w firmie Hugueinin Frs. w Le Locle w Szwajcarii. Na skutek tego można rozróżnić trzy odmiany tychże monet (każda mennica biła jedną z nich), jednak współczesna numizmatyka jak na razie nie dotarła do informacji określających wielkość emisyjną tych numizmatów, czy informacji rozróżniających stemple. Dlatego też za namową P. Karola Kaczmarka mniej więcej rok temu zająłem się tą sprawą. W tym momencie chciałbym podziękować wszystkim tym, którzy udzielili mi pomocy informując o posiadanych zbiorach i odmianach.
Na początek prezentuję dokonania P. Karola, który poświęcił masę czasu „przekopując” archiwa rządowe. Dla wyjaśnienia: w czasach II Rzeczpospolitej emisjami pieniężnymi zajmowało się Ministerstwo Skarbu. Główne wnioski to:

1.
W corocznych raportach bilonowych "mennica do Ministerstawa Skarbu" z lat1934-1939
powtarzają się mniej więcej równe ilości monet "pochodzących z zagranicy" 10 gr. /ok. 100 000/, 20 gr. /ok.100 000,
50 gr. /ok. 140 000/ - ale nie wiemy czy to z wprowadzania do obiegu, czy też z bicia za granicą. Jeżeli pochodzą z
bicia - to znaczy, ze stemplami z datą 1923 bito za granicą monety niklowe przez cały czas II RP -> temat
wymaga dalszego wyjaśnienia. !!!!
Z tego by wynikało, że możliwe jest znalezienie większej liczby odmian związanych z różnicami pomiędzy
stemplami, a także różnic w składzie metalu krążków...

2. Pierwsze egzemplarze monet nikowych o nominale 10 groszy wprowadzono do obiegu dnia: 17 lipca 1924r., a 20 i 50 -groszówki dnia: 31 maja 1924 roku. Daty wprowadzenia do obiegu monet o innych nominałach.

3. W latach 1937-38 Bank Polski ma znaczne problemy z niedoborem monety
niklowej na rynku - tak duże że wydaje wewnętrzne zalecenia:
- zwiększyć obieg banknotowy kosztem bilonowego
- nie wydawać reszty bilonem, jeżeli możliwe jest wydawanie w banknotach
- odsyłać monety niklowe do Banku Polskiego, w celu polepszenia dystrybucji

3.
W 1938 Min Skarbu rozpoczęło wstępne rozmowy z belgijską firmą na temat uruchomienia
dodatkowej produkcji monety niklowej - ale nie ma nigdzie końcowych ustaleń czy umowy - zapewne wojna przerwała
temat.

4.
W planach emisyjnych 1940 roku nie ma 2 groszówki - zapewne dlatego nie
została nigdy wybita.

5.
Chyba najciekawsze, dnia: 03.03.1939 zatwierdzono finansowanie konkursu na
monetę, którego zapewne z powodu wojny nie rozstrzygnięto, ani tym bardziej nigdy nie wybito tej monety!
Miała to być 25 złotówka w złocie /1 dukat/ z awersem standardowym, i z rewersem z motywem "okrętu w dowolnej pozycji" --> uwaga; nie żaglowiec, nie statek, tylko "Okręt" , czyli uświetnienie zbrojnej obecności Polski na morzu.

Jednak proszę czasem nie myśleć że to wszystko... Otóż, w ostatnim czasie zapoznałem się z bardzo interesującą hipotezą P. Zenona Wędzickiego, który trochę inaczej ukierunkował nasze dotychczasowe poszukiwania i "rzucił nowy cień nadziei" na odnalezienie interesujących nas informacji. No ale do rzeczy, P. Zenon uważa na podstawie analizy katalogów, że skoro mennicy w Le Locle w Szwajcarii zlecono wykonanie 100 mln sztuk monet 10 groszowych (które musiały zostać wybite, w/g dziś dostępnych danych, w latach 1924-1925, więc w dość krótkim czasie) mennica ta najprawdopodobniej nie mogła już sama wybić 20 i 50 groszówek. Jego zdaniem powód takiej sytuacji jest prozaiczny - możliwości "przerobowe" . Skoro tak to winno być rzeczą oczywistą , że mennica w Le Locle otrzymała znacznie mniejsze zlecenie na nominały 20 i 50 groszowe . Do czego zmierzam? Tu musimy się nieco podeprzeć analizą procentowego udziału danej odmiany w dzisiejszym rynku numizmatycznym w/g badań Pana Zenona Wędzickiego odmiana w prezentowanym w dalszej części katalogu sklasyfikowana jako II/1 stanowi niespełna 6% ogółu 20 groszówek. Stąd wnioskuje on, że właśnie ta odmiana była bita w Szwajcarii! Proszę przy okazji zwrócić uwagę na praktycznie taki sam kształt litery "L" w wyrazie "Rzeczpospolita" na 10 i 20 groszówce. Podobnie rzecz się ma w przypadku 50 groszówki - odmiana III/1 też w/g nas była bita w Szwajcarii - litera "L" jest podobna. Jest to również moneta rzadsza 11,6 % nakładu - w/g moich wyliczeń. Wzory stempli monet 10 , 20 i 50 groszowych są praktycznie takie same - różnią się przecież jedynie pierwszą cyfrą w nominale. Trzeba mieć tu na uwadze , że technika XX wiecznego bicia monet opierała się już na matrycach  - z których  gotowy wzór stempla przenoszony był tak jak i obecnie przy pomocy maszyny redukcyjnej. Zmiana wielkości stempla nie nastręcza więc dzięki takiej maszynie  żadnych trudności - stąd uważam , że rozumowanie Pana Zenona, które odmiany należy przyporządkować mennicy w Locle ma racjonalne podstawy .

Pewna refleksja: Przy przeglądaniu katalogów i analizie powyższej hipotezy pojawia się kolejna zagadka: Otóż, dziwi mnie fakt, iż porównując odpowiednie odmiany w poniższym katalogu tj. np. I/1, II/1 i III/1 czy II/2 i III/2 zauważamy podobne kształty literek "L" czy też podobny krój litery "R" w wyrazie "GROSZY". Czy to nie dziwne? Można by na tej podstawie przypuszczać że skoro (w/g literatury numizmatycznej) stemple do wyrobu tych monet wykonywano w Polsce to jednak ktoś wprowadził, możliwe że celowo, pewne różnice. Jednak po co? Tego nie wiadomo...


Katalog:

Dzięki współpracy z Panem Zenonem Wędzickim mogę również poniżej zaprezentować Państwu skany 10 groszówki z 1923r. oraz wszystkie znane na dziś dzień odmiany monet 20 i 50 groszowych z 1923 r. mam nadzieję że zaspokoję przez to ciekawość wszystkich tych którzy pisali do mnie "czy nie dałoby rady zaprezentować gdzieś skanów tych monet?". Różnic pomiędzy poszczególnymi monetami jest więcej, jednak te uznaliśmiy za najbardziej istotne i widoczne.

 

10 groszy z 1923r.

Poz. Rok Nakład Dane techniczne Opis odmiany Skany (czarno-białe)
I/1 1923 łącznie
100 000 000
- wybito w mennicy: w firmie Hugueinin Frs. w Le Locle (Szwajcaria)
Ni O 17,6 mm; 2g Moneta na rewersie ma "ostro" zakończoną nóżkę litery "R" do której środka dochodzi litera "S". Na awersie: dół litery "L" z wyrazu Rzeczpospolita ostro ale krótko zakończony.

 

20 groszy 1923r.

Poz. Rok Nakład Dane techniczne Opis odmiany Skany (czarno-białe)
II/1 1923 łącznie
150 000 000
- najprawdopodobniej wybito w jednej z trzech mennic: w Wiedniu, Utrechcie lub w firmie Hugueinin Frs. w Le Locle (Szwajcaria)
Ni O 20 mm; 3g Moneta na rewersie ma "tępo" zakończoną nóżkę litery "R" do której środka dochodzi litera "S". U dołu natomiast żołądź lekko oddalony od listka. Na awersie: dół litery "L" z wyrazu Rzeczpospolita ostro i krótko zakończony.

 

 

Poz. Rok Nakład Dane techniczne Opis odmiany Skany (czarno-białe)
II/2 1923 łącznie
150 000 000
- najprawdopodobniej wybito w jednej z trzech mennic: w Wiedniu, Utrechcie lub w firmie Hugueinin Frs. w Le Locle (Szwajcaria)
Ni O 20 mm; 3g Moneta na rewersie ma "tępo" zakończoną nóżkę litery "R" do której końca dochodzi litera "S". U dołu natomiast żołądź lekko oddalony od listka. Na awersie: dół litery "L" z wyrazu Rzeczpospolita łagodniej zakończony. Widoczny jest również wyraźnie głębszy stempel (u dołu na awersie).

 

Poz. Rok Nakład Dane techniczne Opis odmiany Skany (czarno-białe)
II/3 1923 łącznie
150 000 000
- najprawdopodobniej wybito w jednej z trzech mennic: w Wiedniu, Utrechcie lub w firmie Hugueinin Frs. w Le Locle (Szwajcaria)
Ni O 20 mm; 3g Moneta na rewersie ma "ostro" zakończoną nóżkę litery "R" do której lewego końca dochodzi litera "S". U dołu natomiast żołądź dotyka listka. Na awersie: dół litery "L" z wyrazu Rzeczpospolita ostro zakończony.

 

50 groszy 1923r.

Poz. Rok Nakład Dane techniczne Opis odmiany Skany
III/1 1923 łącznie
100 000 000
- najprawdopodobniej wybito w jednej z trzech mennic: w Wiedniu, Utrechcie lub w firmie Hugueinin Frs. w Le Locle (Szwajcaria)
Ni O 23 mm; 5 g Moneta na rewersie ma "ostro" zakończoną nóżkę litery "R" do której dochodzi końcówka litery "S". Na awersie: wyraźnie widoczne tylko 2/3 oka orła oraz dół litery "L" z wyrazu Rzeczpospolita ostro ścięty i dotykający kolejnej literki ("I").

 

Poz. Rok Nakład Dane techniczne Opis odmiany Skany
III/2 1923 łącznie
100 000 000
- najprawdopodobniej wybito w jednej z trzech mennic: w Wiedniu, Utrechcie lub w firmie Hugueinin Frs. w Le Locle (Szwajcaria)
Ni O 23 mm; 5 g Moneta na rewersie ma "tępo" zakończoną literę "R" do której nóżki dochodzi (szeroka) końcówka litery "S". Na awersie: wyraźnie widoczne całe oko orła oraz dół litery "L" z wyrazu Rzeczpospolita lekko ścięty i nie dotykający kolejnej literki ("I").

 

Poz. Rok Nakład Dane techniczne Opis odmiany Skany
III/3 1923 łącznie
100 000 000
- najprawdopodobniej wybito w jednej z trzech mennic: w Wiedniu, Utrechcie lub w firmie Hugueinin Frs. w Le Locle (Szwajcaria)
Ni O 23 mm; 5 g Moneta na rewersie ma "grubszą" literkę "R" do której nóżki dochodzi (dość szeroka) końcówka litery "S". Na awersie: wyraźnie widoczne tylko 2/3 oka orła oraz dół litery "L" z wyrazu Rzeczpospolita ostro ścięty (i dłuższy) dotykający kolejnej literki ("I").

 


Niestety nadal nie mam wiarygodnych informacji dotyczących przyporządkowania konkretnej mennicy danej odmiany. Jednak mam nadzieję, że w ciągu najbliższych dwóch-trzech miesięcy sprawa się wyjaśni. Czekam na wszelkie komentarze, propozycje, uwagi i spostrzeżenia.

Piotr Gramza

Współpraca: Karol Kaczmarek, Zenon Wędzicki oraz Jacek Kamiński