Strona główna
Wiadomości
  ogólne
Monety polskie
Monety
  kolekcjonerskie
Monety z Polską
  związane
Stany
  zachowania
Biblioteczka
Artykuły
Forum
Ogłoszenia
Linki
Autor
Sponsoring
Współpraca
Kontakt
 
          <-Wstecz do spisu działu

Wolne Miasto Gdańsk 1920 – 1939 

Wolne Miasto Gdańsk (WMG) - obszar miasta Gdańsk i jego najbliższej okolicy, powołany 15.11.1920 r. na mocy traktatu wersalskiego. WMG zajmowało powierzchnię ok. 1893 km2 a zamieszkiwało je 366,7 tys. ludzi, z czego Polacy stanowili tu tylko 10%.
Waluta powstałego państwa miała być określona na podstawie uchwały Senatu Gdańskiego. W rzeczywistości jednak nikt nie spieszył się z tą decyzją i utrzymywano na tych terenach markę niemiecką. W 1920 roku wyemitowano nawet cynkowe dziesięciofenigówki (patrz monety zastępcze w poniższym katalogu). Przez cały czas także wraz z szalejącą inflacją drukowano marki niemieckie. Ostateczny kres tej walucie położyła uchwała Senatu z dnia 20.10.1923 r. Zakładała ona, zgodnie z wydaną później dnia 20.11.1923 r. nową ordynacją menniczą, bicie monet: niklowych, brązowych, srebrnych i złotych według jednostki 1 guldena odpowiadającego 1/25 funta angielskiego i dzielącego się na 100 fenigów.
Jeszcze w 1923 r. wybito monety 1-, 2-, 5-, 10 -fenigowe oraz 1/2, 1, 2, 5, 25 guldenowe. Wszystkie monety zostały zaprojektowane przez mennicę w Berlinie a niektóre emisje wybito w Utrechcie w Holandii. Monetę złotą 25 guldenów wybito w nakładzie 1000 egzemplarzy (w tym emisję stemplem lustrzanym ok. 200 szt.).

Co do samych lustrzanek, to warto tu dodać, iż istnieje pewna rozbieżność dotycząca zrozumienia przez niektórych tego pojęcia. Stempel lustrzany znany z monet np. PRL to wynalazek późniejszy - powojenny, natomiast wcześniej od XIX wieku istniała w nowoczesnych na owe czasy mennicach technika polerowania stempli. Pierwsza seria, cześć emisji, była bita właśnie takim stemplem polerowanym i to te monety opisywane są jako lustrzanki. Ta część nakładu, stanowiąca jednocześnie część podkładu złota dla emisji banknotów, znajdowała się w zapasach Banku Gdańskiego i mennicy w Berlinie i była równolegle z istnieniem Wolnego Miasta sprzedawana kolekcjonerom. Ponieważ efekt bcia stemplem polerowanym jest zbliżony do tego co widzimy na dzisiejszych lustrzankach, stąd się je tak potocznie nazywa.
W Gdańsku specjalnie polerowanym stemplem wybito 1,2, fenigi w brązie; 5 fenigów 1923, 1928; 10 fenigów 1932, w niklu i w srebrze 1/2 guldena 1923, 1927; 1 gulden 1923; 2 guldeny 1923; 5 guldenów 1923, 1927; w złocie 25 guldenów 1923. Monety te można było kupić w banku Gdańskim dla celów kolekcjonerskich. Polskie katalogi pomijały je jako, że od zakończenia II Wojny Światowej mieliśmy do czynienia jedynie z emisjami obiegowymi i fakt ich bicia nie znajdował odbicia w monetach. Skarbiec gdański został zagarnięty przez Rosjan i jest w Moskwie, natomiast wskutek rozliczeń między DDR a Rosją, jakaś część emisji znalazła się jako depozyt specjalny w Narodowym Banku dawnego DDR i po połączeniu Niemiec zgromadzone tam zapasy trafiły na rynek numizmatyczny, za pośrednictwem kilku firm.
Stąd właśnie od paru lat na rynku numizmatycznym obok monet normalnych znalazły się lustrzanki. I dopiero teraz są odnotowywane przez polskie katalogi.
Co do samej monety 25 guldenów to wcześniej, w większości, na rynku znajdowały się lustrzanki - bo tylko one były w faktycznej sprzedaży w okresie WMG. Wyprzedaż zapasów z byłej DDR drastycznie obniżyło wartość 25 guldenów z 1930 roku, wybitych w nakładzie 4000 egz., z awersem według trochę innego projektu. Jako, że do zjednoczenia Niemiec w obiegu numizmatycznym były tylko monety, które w 1939 roku, podczas wizyty Hitlera w Gdańsku jako prezenty otrzymała grupa najwyższych rangą żołnierzy. Po zjednoczeniu Niemiec na rynek trafiła ta część nakładu, która była przechowywana w DDR, reszta jest nadal niedostępna i ukryta w Rosji zapewne w muzeum Puszkina w Moskwie.

W roku 1931 nastąpiła dewaluacja funta angielskiego, co było jednoznaczne z utratą ważności gdańskiej ordynacji menniczej. W związku z tym Senat Gdański zarządził nową, drugą, ordynację z grudnia 1931 i lipca 1932, zakładającą że 1 gulden będzie odpowiadał 0,292895 g czystego złota.
Trzecią ordynację menniczą zarządzono w 1935 roku. Zakładała ona obniżenie wartości kruszcu przypadającego na 1 guldena na 0,1687923 g czystego złota. Na mocy nowej ordynacji oficjalnie wycofano także monety 25 guldenowe (które jak to wyżej opisałem nigdy w obiegu monetarnymi się nie znalazły) oraz monety srebrne.
W 1938 r. rządy polityczne w WMG przeszły w ręce kierownictwa gdańskiego NSDAP, a dnia 1.09.1939 r. III Rzesza rozpoczęła działania wojenne na tym terenie od ataku na Polską Pocztę. Tego samego dnia oficjalnie włączono WMG do Rzeszy. 


Monety zastępcze:

Poz.

Nominał Rok Ilość [ mln ] Materiał wielkość; masa Cena w st.         III    II      I Fotogra- fia
z.wmgz.10fen.1 10 Fenigów 1920 0,9 Zn O 21,5 ; 1,9g 130  250   450  Zdjęcie
z.wmgz.10fen.2  130  250   450  Zdjęcie
z.wmgz.10fen.3  130  250   450  Zdjęcie
z.wmgz.10fen.2 10 Fenigów 1920 0,12 Zn O 21,5 ; 2,2g 800  1600  3000  Zdjęcie

 


 

Poz. Nominał Rok Ilość [ mln ] Materiał wielkość; masa Cena w st.    III    II      I Dodatkowe informacje Fotogra- fia
 z.wmg.1fen.1 1 Fenig 1923 4,0

Brąz O 17,0 ; 1,67g

16  28   60    
 z.wmg.1fen.2 1926 1,5 16  28   60    
z.wmg.1fen.3

1929

1,0 25  40  80    
z.wmg.1fen.4

1930

2,0 16  28   65    
z.wmg.1fen.5

1937

3,0 16  28   55    
 z.wmg.2fen.1 2 Fenigi 1023 1,0

Brąz O 19,5 ; 2,5g

16  30  60    
 z.wmg.2fen.2 1926 1,8 16  30   55    
z.wmg.2fen.3

1937

0,5 25  40   65    
 z.wmg.5fen.1 5 Fenigów 1923 3,0

CuNi O 17,5 ; 2,0g

20  40   80    
 z.wmg.5fen.2 1928 1,0 75  160  360    
 z.wmg.5fen.1 5 Fenigów 1932 4,0

CuAl O 21,5 ; 3,5g

20  35   65 Flądra  
 z.wmg.10fen.1 10 Fenigów 1923 5,0

CuNi O 21,5 ; 4,0g

20  40   90    
 z.wmg.10fen.2 10 Fenigów 1932 5,0

CuAl O 21,5 ; 3,5

20  40   90 Dorsz  
 z.wmg.1/2g.1 1/2 Guldena 1923 1,0

Ag 750 O 19,5;  2,5g

100 160 300 Koga  
 z.wmg.1/2g.2 1927 0,4 120 280 600  
 z.wmg.1/2g.3 1/2 Guldena 1932 1,4 Ni O 19,5 ; 3,0g 110 150 260    
 z.wmg.1g.1 1 Gulden 1923 1,25

Ag 750 O 23,5 ; 5,0g

140 220 400 Koga Zdjęcie
 z.wmg.1g.2 1 Gulden 1932 2,5

Ni O 23,5 ; 5,0g

120 200 350   Zdjęcie
 z.wmg.2g.1 2 Guldeny 1923 1,25

Ag 750 O 26,0 ; 9,8g

260 440 800 Koga  Zdjęcie
 z.wmg.2g.2 2 Guldeny 1932 1,25

Ag 500 O 26,0 ; 9,9g

1000 1600 2400   Zdjęcie
 z.wmg.5g.1 5 Guldeny 1923 0,70

Ag 750 O 35,0 ; 24,9g

750 1200 1800 Kościół Marii Panny Zdjęcie
 z.wmg.5g.2 1927 0,16 1300 2200 3800  Zdjęcie
 z.wmg.5g.3 5 Guldeny 1932 0,43

Ag 500 O 30,0 ; 15,0g

2200 3000 4500 Kościół Marii Panny  Zdjęcie
 z.wmg.5g.4 5 Guldeny 1932 0,43

Ag 500 O 30,0 ; 15,0g

2500 4000 7000 Żuraw  
 z.wmg.5g.5 5 Guldeny 1935 0,80

Ni O 30,0 ; 11,0g

1200 1800 2600 Koga Zdjęcie
 z.wmg.10g.1 10 Guldenów 1935 0,38

Ni O 34 ; 17,0g

4500 7500 14000